Gazetecilik

Gazeteciliğin Sorumluluğu

Gazeteci basın özgürlüğü halkın doğru haber alma bilgi edinme hakkı adına dürüst biçimde kullanır. Gazeteci bu amaçla her türlü sansür ve oto sansürle mücadele eder. Halkı da bu yönde bilgilendirir. Gazetecinin halka karşı sorumluluğu başta iş verenine ve kamu otoritelerine karşı olmak üzere öteki tüm sorumluluklarından önce gelir. Bilgi, haber, özgür düşünce herhangi ticari mal ve hizmetten farklı olarak toplumsal bir nitelik taşır. Gazeteci ilettiği haber ve bilginin sorumluluğunu üstlenir ve paylaşır. Gazetecinin özgürlüğünün sınırlarını içeriğini öncelilikle sorumlulukları ve meslek ilkeleri belirler.

Gazetecinin Hakları

- Gazeteci tüm bilgi ve kaynaklarına serbestçe ulaşma ve kamu yaşamını belirleyen halkı ilgilendiren tüm olayları izleme ve araştırma hakkına sahiptir. Gazetecinin karşısına çıkarılacak gizlilik ve sır gibi engeller kamusal işlerde yasaya özel işlerde açık ve ikna edici gerekçelere dayandırılmalıdır.
-Gazeteci çalıştığı basın ve yayın organının kendisiyle yaptığı sözleşmede konuşmuş ve gerekli temel çizgi dışına çıkmamalıdır. O temel çizgi dışında ve onunla çelişen veya açıkça belirtilmemiş olan tüm terkin, öneri, istek ve talimatları reddetme hakkına sahiptir.
- Gazeteci inanmadığı bir görüşü savunmaya veya meslek ilkelerine aykırı bir iş yapmaya hiçbir zaman zorlanamaz.
- Gazeteci kaynaklarının gizliliği ilkesi uyarınca kaynağını açıklamaya ve tanıklık yapmaya zorlanamaz. Haber kaynağının izin verdiği taktirde bu gizlilik ortadan kalkabilir. Gazeteci haber kaynağı tarafından açıkça yanıltıldığı durumlarda kaynağını açıklayabilir.

Gazetecinin temel görevleri ve ilkeleri:

-Gazeteci halkın bilgi edinme hakkı adına kendi açısından sonuçları ne olursa olsun gerçeklere ve doğrulara saygı duymak ve uymak zorundadır.
-Gazeteci bilgi ve haber alma yorum yapma ve eleştirme özgürlüklerini ne pahasına olursa olsun savunmak zorundadır.
-Gazeteci bir ulusun bir topluluğun ve bireylerin kültürel değerlerinin ve inançlarını veya inançsızlığını doğrudan saldırı konusu yapamaz. Gazeteci her türden şiddeti haklı gösteren özendiren kışkırtan yayın yapmamalıdır.
-Gazeteci kaynağını bilmediği bilgi ve haberleri yayınlayamaz.Kaynak açık olmadığında yayınlamaya karar verdiği durumlarda da kamuoyuna gerekli uyarıları yapmak zorundadır.
-Gazeteci temel bilgileri yok edemez görmezlikten gelemez ve metinlerle belgeleri değiştiremez. Yanlış, yanıltıcı ve tahrip edilmiş yayın malzemesi kullanmaktan uzak durur.
-Gazeteci bilgi, haber, fotoğraf, görüntü, ses ve belge elde etmek için yanıltıcı yöntemler kullanamaz.
-Gazeteci kamuya mal olmuş bir kişi bile olsa halkın haber alma, bilgilenme hakkıyla..
-Gazetede yayınlanmış her yanlışı en kısa sürede düzeltmekle yükümlüdür.Gazeteci istismar edilmemesi kötüye kullanılmaması kabul edilebilir.Boyutlar ile kabul edilebilir biçimde yapılması kaydıyla cevap hakkına saygılı olmalıdır.
-Gazeteci kendisine güvenilerek verilmiş bilgi ve belgenin kaynaklarını kendileri izin vermediği sürece mesleki gizlilik ilkesi uyarınca hiçbir şekilde açıklamaz.
-Gazeteci çalıntı, iftira, hakaret, lekeleme, saptırma, söylenti, dedikodu ve dayanıksız suçlamalardan kesinlikle uzak durmalıdır.
-Gazeteci bir bilginin haberin yayını yada yayınlanmaması karşılığı hiçbir maddi veya manevi avantajın peşinde olmamalıdır.
-Gazeteci mesleğini reklamcılıkla, halkla ilişkiler veya propagandacılıkla karıştırmamalıdır. İlan reklam kaynaklarından herhangi bir tavsiye almamalı maddi bir çıkar sağlamamalıdır.
-Gazeteci hangi konuda olursa olsun elde ettiği bilgileri geniş biçimde yayın konusu yapmadan önce kendi yararına kullanamaz.
-Gazeteci her ne amaçla olursa olsun tehdit ve şantaj gibi yollara başvuramaz. Gazeteci bu şekildeki baskılara karşı koymayı bilmelidir.

GAZETECİNİN DOĞRU DAVRANIŞ KURALLARI :

Haber Yorum :
Haber ile yorum ve görüş ayrımı açıkça yapılmamalı hedef kitlelerinde neyin haber neyin yorum olduğu konusunda kolayca karar verebilmesi sağlanmalıdır.

Fotoğraf ve Görüntü :
Fotoğraf ve görüntünün güncel olup olmadığı açık biçimde belirtilmeli canlandırma görüntülerde de bu hedef kitlelerin fark edebileceği biçimde ifade edilmelidir.

Yargı :
Hazırlık soruşturması sırasında soruşturmayı 2 defa uğratıcı yönlendirici biçimde haber ve yorumdan kaçınılmalıdır. Yargılama süresincede de haberler her türlü ön yorumdan uzak ve kesinlikle doğruluğundan emin olunarak sunulmalıdır. Gazeteci yargı sürecinde taraf olmamalıdır.Yargı kararı kesinleşmedikçe bir sanık suçlu ilan edilemez.Haberlerde ve yorumlarda suçluymuş gibi değerlendirmeler yapılmamalıdır.

Çocuk:
Çocuklarla ilgili suçlarda ve cinsel saldırılarda sanık,tanık yada mağdur olsun 18 yaşından küçüklerin açık isimleri, görüntüleri yayınlanmamalıdır. Çocuğun kişiliğini ve davranışlarını etkileyebilecek durumlarda gazeteci bir aile büyüğünü veya yakınının izni olmaksızın çocukla röportaj yapılmamalı ve görüntü almak için zorlamada bulunmamalıdır.

Cinsel Saldırılar:
Cinsel saldırı mağdurları ile ilgili görüntüleri fotoğrafları kimlikleri açık kamu kararı olmakça yayınlanmamadır.

Sağlık:
Sağlık konusunda abartmadan kaçınılmalı insanlara umutsuzluk veya sahte umut verecek yayınlar yapılmamalı. Tıbbi alandaki araştırmalar kesinleşmiş sonuçlar gibi yayınlanmamalıdır. İlaç tavsiyesinde ise mutlaka uzmana danışılmalıdır.

Özel Hayatın Gizliliği:
Asıl olan kamu kararıdır.Özel hayatın gizliliğinin geçersiz sayılabileceği başlıca konular şöyle sıralanabilir.

1- Büyük bir suç yahut yolsuzluk konusu üstüne yapılacak araştırma ve yayınlarda,
2- Toplumu kötü etkileyici bir tutumla ilgili yapılacak araştırma ve yayınlarda,
3- Toplumun güvenliğinin veya sağlığının koruması konusunda yapılacak olan yayınlarda,
4- İlgili kişinin sözleri veya eylemleri sonucu halkın yanılmasının veya yanıtlanmasının veya yanlış yapmasının engellenmesi amacıyla yapılacak yayınlarda.

Özel hayatın gizliliği hayatın kamuyla ilgili yönü mutlaka konuyla doğrudan ilgili olmalı veya ilgili kişinin özel hayatı onu kamusal faaliyetinin de etkileyip etkilemediği de gözetilmelidir.

Bilgi ve Belge :
Doğrudan kamu yararı olmadıkça sahibinin izni dışında belge, fotoğraf, ses veya görüntü alınmamalıdır.

Haber-Para İlişkisi :
Gazeteci belge ve görüntü sağlamak amacıyla bir suçla ilgili sanık veya tanık veya onların yakınlarına para teklif edilmemeli hiçbir şekilde verilmemelidir. Üzüntü, sıkıntı, felaket yada şok halindeki insanlar söz konusu olduğunda gazetecinin olaya yaklaşımı daimza insani duygular ön plana çıkarılarak gerçekleştirilmelidir.

Suçlu Yakınları ve İntihar Olayları :
Gazeteci sanıkların veya suçluluların akrabalarını ve yakınlarını olaya ilgileri olmadıkça teşhir etmemelidir. Gazeteci intihar olayları hakkında haber değerini aşan hedef kitleleri etki altında bırakacak nitelikte yayın yapamamalıdır. İntihar olayını gösteren fotoğraf ve film görüntüleri kesinlikle yayınlamamalıdır.

Ekonomik ve Mali Bilgilerle İlgili Kurallar :
Yasalarla yasaklanmış olmasına dair gazeteci elde ettiği ekonomik ve mali bilgileri geniş biçimde kamoyuna duyurmadan önce kendisinin yahut yakınlarının çıkarları için kullanmamalıdır.

Ambargo:
Gazeteci kendi çabasıyla elde etmedikçe bir kaynağın verdiği bilgi veya belgenin yayınlama tarihi konundaki isteğe mutlaka uymalıdır. Gazeteci açıklanmaması kaydıyla kendisine verilen bilgiyi ve sarf edilen sözleri yayınlamamalıdır.

Kaynak Gösterme :
Gazeteci başta haber ajansları olmak üzere bir meslektaşını veya herhangi bir yayını sunduğu bilgileri kullandığında mutlaka kaynak belirtmelidir.

Özdeşleşme:
Gazeteci uzmanlık alanı ne olursa olsun önce görevinin gazetecilik olduğunu hiçbir zaman unutmamalıdır. Polis muhabiri, polis veya emniyet sözcüsü gibi bir parti haberi izleyen muhabir o partinin üyesi veya sözcüsü gibi davranmamalıdır.

Muhabir : Muhabir kendi veya kuruluşu adına haberi konu olacak konuyu izleyen irdileyen doğrulatan olaya ilişkin haberi kaleme alan haberini gerektiğinde söyleşilerle kuvvetlendiren haberin düzeltme, montaj ve seslendirme aşamalarında gözetimi eksik etmeyen ve bütün bunları en kısa zamanda yapan kişidir.